اندیشه های امام

نمایش در سایز واقعی

یکی از نگاه های بسیار پراهمیت و دقیقی که در باب «تولید ملی» باید مد نظر قرار بگیرد، بحث تاریخی این ایده است. گذشته از آن که متاسفانه نگاه تاریخی و در نتیجه تجربه تاریخی در جامعه ما کم‌رنگ است، اگر بخواهیم در موارد مختلف تجربیات تلخ گذشته را تکرار کنیم، جز خسران و ژاژ خاییدن نصیبمان نخواهد شد. اگر به گذشته‌های دور و نزدیکمان نظری بیفکنیم و بلایی را که بر سر تولیدات ملی -درجه اول و دوم و حتی سوم- خود آمده است را مشاهده کرده و اشک حسرت بریزیم، آنگاه به اهمیت آن پی خواهیم برد.

در این فرصت به چند نمونه آشکار این صنایع و تولیدات اشاره‌ای خواهم کرد تا جوانان عزیز از سر علاقه و ارادت به تاریخ کشور تاملی در این‌باره داشته باشند.

1. سیستم تولید گاز از فاضلاب شهر اصفهان که توسط شیخ بهایی اختراع شد و در همان اصفهان نیز متوقف شد. گردشگران خارجی در کتب خود به این اختراع اشاره کرده‌اند.

2. صنعت توپ‌ریزی در زمان شاه عباس با آمدن برادران شرلی ایجاد شد اما به فاصله یکی دو نسل این صنعت از بین رفت.

3. ایران در زمان شاه اسماعیل در جنگ دریایی از پرتقالی ها به رهبری «آلفونسو آردیکل» در خلیج همیشه فارس به سبب نداشتن نیروی دریایی قدرتمند شکست خورد. ده ها سال گذشت تا اینکه در زمان شاه عباس و پس از تضعیف پرتقال در دنیا، او با کمک نیروی دریایی انگلیس توانست آنان را از جنوب کشور اخراج کند؛ غافل از آنکه پلیدتر از انگلیس خود انگلیس است. نیروی دریایی انگلیس سالیان سال تا همین اواخر و تا قبل از ورود آمریکا در این خلیج فارس حضور داشتند، اما نیروی دریایی ایران در این منطقه شکل نگرفت.

4. در زمان حکومت صفویه، معیار و ملاک ارزش پول جهانی سه چیز بود: طلای آمریکا، ادویه خاور دور و نهایتا ابریشم ایران(یعنی آب بزاق دهان کرم ابریشم ایرانی!)

5. صنعت ساخت ظروف مسی در مقابل ظروف چینی انگلیسی.

6. صنعت توپ و اسلحه‌سازی که در دوره نادرشاه افشار شروع شد، و اتفاقا همین توپ‌های کوچک و بزرگ و زنبورک‌های سبک قابل حمل بود که در بسیاری از موارد به داد او می‌رسید. اما متاسفانه بعد از وی به دست فراموشی سپرده شد.

7. جرج سارتن در کتاب خاطرات خود می‌نویسد: وضعیت کشاورزان در ایران از وضعیت کشاورزان اروپایی به مراتب بهتر است و اینها از رفاه بیشتری بهره می‌برند و مجبور نیستند مثل کارگران و کشاورزان اروپایی دائما بیگاری بکشند.

8. در برهه نزدیکی از تاریخ کشورمان صنعت پارچه‌‎بافی در ایران را مانند آنچه در هندوستان است، پیشرفته می‌بینیم. به طوری که کتان‌بافی در کاشان فوق‌العاده مشهور بوده است. اما تمام کارگاه‌های کتان بافی کاشان بعد از یک دوره کوتاه مدت در ایران تعطیل می‌شود.

9. تعجب انگیز است اگر بگویم روزگاری نه چندان دور در این مملکت، سیستان و بلوچستان به سبب تولید انبوه گندم به مصر ایران شهرت داشته است!

10. ورامین از بزرگترین مراکز تولید غلات و گندم ایران بوده! اساسا یکی از دلایل اشغال ایران در زمان جنگ جهانی دوم توسط روسیه، همین تولیدات انبوه کشاورزی بوده است.

11. کارخانه هواپیماسازی شهباز در ایران در زمان جنگ جهانی دوم که در جنوب کشور به دست انگلیسی‌ها تاسیس شد، حدود 5000 فروند هواپیمای نظامی برای این کشور تولید کرد و بلافاصله پس از جنگ به دست خود این انگلیس تخریب شد و ادامه نیافت!

12. راستی نسل پسته وحشی در ایران چگونه از بین رفت و به جای آن سرو و چنار و کاج آمد!؟

رهبر معظم انقلاب در ديدار با معلمان تصريح کرد: ملت ايران روز جمعه يکبار ديگر با حضور در صحنه، هوشياري، بصيرت و موقع شناسي مثال زدني خود را در دنيا به نمايش خواهد گذاشت موقع شناسي مثال زدني خود را به نمايش خواهد گذاشت. رهبر انقلاب اسلامي در اين ديدار که در ايام بزرگداشت روز معلم برگزار شد، ضمن گراميداشت ياد و خاطره استاد شهيد آيت الله مرتضي مطهري و تبريک روز معلم ، در بيان جايگاه والا و ارزشمند معلم افزودند: مهمترين ويژگي معلم اين است که انسانهايي با استعدادها، عواطف، احساسات و ظرفيت هاي فراوان در اختيار او قرار دارند و تلاش و ابتکار معلم مي تواند از اين کودکان و نوجوانان، دانشمندان برجسته و انسانهاي صالح، دانا و توانا بسازد. حضرت آيت‌الله خامنه‌اي، آحاد مردم، آموزش و پرورش و خود معلمان را به قدرشناسي منزلت و جايگاه معلم توصيه و خاطرنشان کردند: عملکرد صحيح، با تدبير، و دلسوزانه معلم، قطعاً مي تواند بنيان مستحکمي را در جامعه پايه ريزي کند که بسياري از مشکلات فرهنگي، اخلاقي و رفتاري، در آن حل شده، باشد. ايشان همچنين با اشاره به فراگيري بي بديل وزارت آموزش و پرورش در سراسر کشور و حتي در دورترين نقاط، مسئوليت اين وزارتخانه را مضاعف دانستند و افزودند: در سالهاي اخير اقدامات قابل تقديري در آموزش و پرورش انجام شده که مهمترين آنها تهيه سند تحول بنيادين است اما رسالت اصلي، اجراي اين سند تحول است.رهبر انقلاب اسلامي تأکيد کردند: لازمه اجراي سند تحول بنيادين در آموزش و پرورش، برنامه ريزي دقيق و تهيه نقشه راه و عمل به آن، تا رسيدن به اهداف تعيين شده، است.حضرت آيت‌الله خامنه‌اي با اشاره به اهميت بسيار بالاي آموزش و پرورش در کشور و نقش آن در تربيت صحيح جوانان و ترويج فضايل اخلاقي در جامعه، خاطرنشان کردند: آموزش و پرورش بايد براي نوجوانان و جوانان الگو سازي کند که بهترين الگوها نيز نوجوانان و جوانان شهيد هستند.ايشان افزودند: بايد رفتار و صفات ارزشمند شهدا از جمله غيرت، همت، صداقت، سلامت، فداکاري، بينش والا، رفتار نيک با مردم و پدر و مادر،‌ و همچنين دوستان در مقابل چشم نسل جوان امروز قرار داده شود.رهبر انقلاب اسلامي خاطرنشان کردند: علاوه بر آموزش و پرورش، دستگاههاي تبليغاتي، صدا و سيما، دستگاههاي دولتي و روحانيون نيز در معرفي الگوها و الگوسازي در جامعه، مسئوليت سنگيني بر عهده دارند.حضرت آيت‌الله خامنه‌اي در بخش ديگري از سخنان خود با اشاره به مرحله دوم انتخابات نهمين دوره مجلس شوراي اسلامي افزودند: ملت ايران همواره هوشيارانه و در لحظه لازم، کار به هنگام را انجام داده است که نمونه بارز آن حضور گسترده و درخشان مردم در مرحله اول انتخابات مجلس در اسفند ماه بود که اين موقعيت شناسي تأثير خود را هم گذاشت.ايشان با اشاره به تمام نشدن کار انتخابات مجلس نهم، تأکيد کردند: ملت ايران با قدم بلندي که در روز جمعه پانزدهم ارديبهشت برخواهد داشت و با حضور در پاي صندوقهاي رأي و کامل کردن مجلس نهم، بار ديگر موقع شناسي خود را به دنيا نشان خواهد داد.رهبر انقلاب اسلامي با تأکيد بر اينکه در شرايط کنوني جهان ملتها براي دستيابي به موفقيت بايد هوشيارانه در صحنه باشند و ظرفيت هاي خود را به ميدان بياورند، افزودند: به لطف خداوند، ملت ايران، در صحنه حضور دارد و بصير و موقع شناس است و دشمن خود را هم به خوبي مي شناسد و فريب تظاهر رياکارانه او به دوستي را نيزنمي خورد.حضرت آيت‌الله خامنه‌اي، انتخابات را يکي از مظاهر حضور در صحنه دانستند و خاطرنشان کردند: در شرايط کشمکش ميان قدرتهاي مادي، ملت ايران براي اينکه بتواند از حقوق خود و نسلهاي آينده دفاع کند، بايد همواره حضور در صحنه و هوشياري را حفظ کند.ايشان با تأکيد بر اينکه افق آينده براي ملت ايران بسيار روشن است، افزودند:‌ به فضل پروردگار قطعاً فرداي ايران اسلامي بهتر از امروز خواهد بود.

 فهرست مقالات مرتبط بابیداری اسلامی وانتخابات

پمقام شهدای ما از شهدای صدر اسلام بالاتر است

مسلمانان با هوشیاری از دستاوردهای بیداری اسلامی مراقبت کنند

ظرفیت های تاریخی انقلاب اسلامی در بیداری اسلامی

  تولید ملی یک وجدان عدالتخواه می خواهد

انتخابات ما نمایشی نیست

انتخابات هنوزتمام نشده است

تقابل اخلاق انتخاباتی وعقاید اقتصادی

آفات نهضت های اسلامی

بیداری اسلامی در فلسفه سیاسی امام خمینی

تاثیر سیاست های راهبردی آمریکا بربیداری اسلامی

نمی توانند ایران را از بیداری اسلامی جدا کنند

بررسی نظریه بیداری اسلامی از منظر امام خامنه ای

مولفه های بیداری اسلامی از دیدگاه امام خمینی

خدایا، این رأی را از من بپذیر

این روزنامه برای گزارشی که در ارتباط با همین موضوع منتشر کرد، تیتر «خدایا، این رأی را از من بپذیر» را برگزید؛‌ عبارتی که پیرمرد 95 ساله دماوندی در حین انداختن رای خود به صندوق، آن را بر زبان آورد و چند لحظه بعد، جان به جان آفرین تسلیم کرد.

پیرمرد کیلانی آمده بود تا آخرین دین و وظیفه‌اش را به نظام مقدس جمهوری اسلامی، مقام معظم رهبری و كشور ایران ادا کند. این کلام زیبا، معنادار و شنیدنی، حرف دل تمام ایرانیان است.

من رأی می‌دهم

و برای شکست دشمن، نیازی به بمب اتم هم ندارم!

من با همین جوهر انگشت، دشمن را شکست می‌دهم...

مهمترين هدف شهيد مطهري ترويج علوم اسلامي براي تحول در جهان اسلام بود تنها عامل بيداري خاورميانه ، عقل ، استدلال و اسلام خواهي است. او با اشاره به نقش تفکر عقلي و فلسفي در عنصر بيداري و جايگاه مهم حوزه و به ويژه دانشگاه در اين تفکر و بيداري داخلي و دانشگاه وقتي بيدار مي شود که اسلامي شود و هنگامي اسلامي مي شود که علوم آن اسلامي باشد. شهيد مطهري اگر امروز بود مهمترين تلاشش ترويج علوم اسلامي بود که بايد ادامه يابد . وي شهيد مطهري را عالمي حق محور و با استعدادي بالغ و نابغ ناميد که فتنه‌ها و شبهات را مي شناخت وفتنه را در نطفه خفه و شبهات را درمان مي کرد

این هفته فرصتی برای شناساندن هرچه بهتر شخصیت شهید مطهری است تا بدینوسیله جامعه با این مجاهدان بارز راه حق بیشتر آشنا شوند. آثار شهید مطهری همچون قلعه مستحکم در برابر هجمه‌های دشمن محسوب می‌شوند، بهره‌مندی از آثار قلمی و فکری این شهید بزرگوار می‌تواند جامعه کنونی ما را از تیر‌رس تهاجم دشمنان و خصوصا تهاجم فرهنگی و نرم قرار گرفته است، مصون دارد. نیروهای بسیجی و سپاهی به‌عنوان نیروهای مکتبی و اعتقادی محسوب می‌شوند، از همان ابتدا، شکل‌گیری سپاه پاسداران و بسیج بر اساس این دو محور اصلی بوده که همین امر موجب شده است در کنار سایر نیروهای مسلح، به‌عنوان یک نیروی تأثیرگذار در سرنوشت داخلی و جهانی ایران مطرح شود. این شهید بزرگوار از افراد تأثیرگذار در بیداری اسلامی بوده و امروز، ایجاد این بیداری در منطقه و کشور برکات آثار شهید مطهری است.

 فهرست مقالات مرتبط بابیداری اسلامی

بیداری اسلامی ومبارزه با فرهنگ غرب

افکارشهید مطهری همچنان زنده است

اندیشه های سیاسی شهید مطهری

  شهید مطهری ودربیداری اسلامی3

مردم تا آخرین قطره خون سنگربان ولایت هستند

درکمین انقلاب

گفتمان جریان شناسی انحراف

تل آویورا خاکستر می کنیم

جریان انحرافی

مدارقدرت هوشمند،زمین بازی امریکا با ایران

شهدا هم آدم بودند

آرمیتای آرمیده در فرهنگ فاطمی

استاد شهيد مرتضي مطهري تقوا را مهمترين شاخص انتخابات سالم جامعه مي داند. ايشان نه تنها اين شاخص مهم و حياتي را راهگشايي در انتخاباتي سالم و ايدهآ ل، بلکه کليد حل تمامي مشکلات و مسائل حياتي زندگي فردي و بخصوص زندگي اجتماعي، مي داند در ذيل سعي مي کنيم ابتدا مفهوم تقوا را از ديدگاه علامه شهيد مرتضي مطهري توضيح داده و سپس به مقوله انتخابات از ديدگاه ايشان با رويکرد تقواي سياسي بپردازيم.. 

معناي لغوي تقوا

کلمه تقوا از کلمات شايع و رايج    ديني است و در ميان     عامه مردم هم اين کلمه زياد استعمال مي شود. در قرآن کريم نيز اشارات زيادي شده است مثلا مي فرمايد:    افمن اسس بنيانه علي تقوي من الله و رضوان خير ام من   اسس بنيانه    علي شفا جرفهار فانهار به في نار جهنم و الله لا يهدي القوم   الظالمين  آيا آن کس که بناي    خود را براساس تقوا    از خدا و خشنودي او نهاده بهتر است يا آن که بناي خود را   بر لبه پرتگاهي    که نزديک فرو ريختن است نهاده، که در اين صورت وي را در آتش   دوزخ    مي افکند؟ و خداوند گروه ستمگران را هدايت نمي کند.   جالب آنکه در قرآن تقوا بيشتر از کلمه روزه ذکر شده است. در   نهج البلاغه نيز تاکيد ويژهاي روي تقوا شده است. مثلا خطبه اي طولاني به نام خطبه متقين است که آن را اميرالمومنين   در   جواب تقاضا و اسرار فراوان شخصي بنام همام، ايراد کرد که از او خواسته بود توصيف مجسم کننده اي از متقيان بکند. در اين خطبه اميرالمومنين(ع) با بيان بيش از صد صفت و ترسيم از خصوصيات معنوي و مشخصات فکري و اخلاقي و عملي متقيان سخن را به   پايان رسانيد. مورخين نوشته اند که پايان يافتن سخن علي همان  بود و قالب تهي   کردن همام بعد از يک فرياد همان.    لذا ترجمه صحيح کلمه تقوا  " خود نگهداري" است که همان ضبط نفس است و متقين يعني " خود نگه داران    و به قول  " راغب" تقوا در   عرف شرع يعني نگهداري نفس از آنچه انسان را به گناه مي کشاند به اينکه ممنوعات   و محرمات را ترک کند.

حقيقت تقوا   

لازمه اينکه انسان حيات عقلي و انساني داشته باشد اين است که تابع   اصول معيني باشد و لازمه اينکه انسان از اصول معيني پيروي کند   اين است که از   اموري که با هوا و هوس او موافق است ولي با هدف او و   اصول زندگاني او منافات   دارد پرهيز کند. ولي لازمه همه اينها اين نيست    که انسان اجتنابکاري از محيط و     اجتماع را پيشه سازد. بهترين و عالي تر   ين راه اين است که انسان در روح خود ملکه و حالت و مصونيتي ايجاد کند که آن   حالت حافظ و نگهدار او باشد بنابراين تقوا به معناي عام   کلمه لازمه زندگي هر فردي است که مي خواهد   انسان باشد و تحت فرمان عقل زندگي   کند و از اصول معيني پيروي نمايد.    تقواي ديني و الهي يعني اينکه انسان خود را   از آنچه از نظر دين و اصولي    که دين در زندگي معين کرده، خطا و گناه و پليدي و   زشتي شناخته شده، حفظ   و صيانت کند و مرتکب آنها نشود. چيزي که هست حفظ و   صيانت خود از   گناه که نامش تقوا است

تقوا در نهج البلاغه   

در آثار ديني خصوصا در   نهج البلاغه که فوق العاده روي کلمه تقوا تکيه شده    است، همه جا تقوا به معناي   آن ملکه مقدس که در روح پيدا مي شود و به    روح قوت و قدرت و نيرو مي دهد ونفس   اماره و احساسات سرکش را رام و   مطيع مي سازد به کار رفته. در خطبه   112  مي فرمايد: "ان تقوي الله حمت    اوليا» الله محارمه و الزمت قلوبهم مخافته،   حتي اسهرت لياليهم و   اظمات هواجرهم". يعني تقواي خدا، دوستان خدا را در   حمايت خود قرار   داده و آنها را از تجاوز به حريم محرمات الهي نگه داشته است و   خوف خدا   را ملازم دلهاي آنها قرار داده است تا آنجا که شبهاي آنها را زنده و   بيدار نگه داشته و روزهاي آنها را قرين تشنگي (تشنگي روزه) کرده است .   در   اين جمله ها با صراحت کامل تقوا را به معناي آن حالت معنوي و   روحاني ذکر کرده   که حافظ و نگهبان از گناه است و ترس از خدا را به    عنوان يک اثر از آثار تقوا   ذکر کرده. از همين جا مي توان دانست که تقوا    به معناي ترس نيست، بلکه يکي از   آثار تقوا اين است که خوف خدا را ملازم دل قرار مي دهد. تعبير به مصونيت يکي از تعبيرات اميرالمومنين(ع) است. در يکي از   کلماتش   مي فرمايد: "الا فصونوها و تصونوا بها". يعني تقوا را   حفظ کنيد و به   وسيله تقوا براي خود مصونيت درست کنيد.    همچنين نه تنها تقوا را محدوديت    و مانع آزادي نمي داند بلکه علت و موجب بزرگ   آزادي را تقواي الهي    مي شمارد و در خطبه 228 مي فرمايد تقوا کليد درستي و اندوخته روز   قيامت است، آزادي است از قيد هر رقيت، نجات است از هر بدبختي.   تقوا در درجه اول و به طور مستقيم از ناحيه اخلاقي و معنوي به   انسان    آزادي مي دهد و او را از قيد رقيت و بندگي هوا و هوس آزاد مي کند،   رشته    حرص و طمع و حسد و شهوت و خشم را از گردنش برمي دارد، ولي به طور غير  مستقيم در زندگي اجتماعي هم آزاديبخش انسان است. رقيت ها و بندگي هاي    اجتماعي نتيجه رقيت معنوي است. آن کس که بنده و مطيع پول يا مقام    است   نمي تواند از جنبه اجتماعي آزاد زندگي کند. لهذا درست است که    بگوييم عتق من   کل ملکه. يعني تقوا همه گونه آزادي به انسان مي دهد. پس    تقوا تنها نه اين است   که قيد و محدوديت نيست بلکه عين حريت و آزادي    است. 

روشن بيني و بصيرت دو اثر بزرگ تقوا است. يکي از حالات   و قوايي که در عقل انسان يعني در عقل عملي انسان يعني در   طرز تفکر عملي انسان   که مفهوم خوب و بد و خير و شر و درست و نادرست و   لازم و غير لازم و وظيفه و   تکليف و اينکه الان چه مي بايست بکنم و چه    نمي بايست بکنم و اينگونه معاني و   مفاهيم را بسازد تاثير دارد، طغيان    هوا و هوسها و مطامع و احساسات لجاج آميز   و تعصب آميز و امثال اينها است  و اينجاست که راز تاثير تقوا در روشن بيني     مشخص مي شود. زيرا منطقه و حوزه عقلي عملي انسان به دليل    اينکه مربوط به عمل انسان    است همان حوزه و منطقه احساسات و تمايلات و شهوات   است. اين امور اگر   از حد اعتدال خارج شوند و انسان محکوم اينها باشد نه حاکم   بر اينها، در   برابر فرمان عقل فرمان مي دهند، در برابر نداي عقل و وجدان   فرياد و غوغا   مي کنند، براي نداي   عقل حکم پارازيت را پيدا مي کنند، ديگر آدمي نداي عقل خويش را نمي شنود، در   برابر چراغ عقل گرد و غبار و دود و مه ايجاد مي کنند، ديگر چراغ عقل    نمي تواند پرتو افکني کند. 

تقواي ديني منشا تقواي اجتماعي و سياسي    

نبايد تصور کرد که تقوا از مختصات دينداري است از قبيل نماز و روزه،   بلکه   تقوا لازمه انسانيت است. انسان اگر بخواهد از طرز زندگي حيواني و   جنگلي خارج   شود ناچار است که تقوا داشته باشد. در زمان ما مي بينيم که    تقواي اجتماعي و   سياسي اصطلاح کرده اند. چيزي که هست تقواي ديني يک علو   و قداست و استحکام   ديگري دارد و در حقيقت تنها روي پايه دين است که    مي توان تقوايي مستحکم و با   مبنا به وجود آورد و جز بر مبناي محکم ايمان    به خدا نمي توان بنياني مستحکم   و اساسي و قابل اعتماد به وجود آورد.

تقواي سياسي   رمز موفقيت در انتخابات

در نهايت امام علي ( ع ( همه دردها و ابتلائات بشر را يک کاسه مي کند و تقوا را براي    همه   آنها مفيد مي داند. حقا هم اگر به تقوا صرفا جنبه منفي و اجتناب و   پهلو تهي   کردن ندهيم و آن طور بشناسيم که علي شناخته بايد اعتراف کنيم که يکي از ارکان زندگي بشر است چه در زندگي فردي و چه در زندگي اجتماعي،   اگر   نباشد اساس زندگي متزلزل است.   از ابتلائات روز ما موضوع زيادي قوانين و   مقررات و تغيير و تبديل هاي    پشت سر هم است. براي موضوعات بالخصوص قوانين و مقررات زيادي وضع    مي شود،  آيين نامه مي سازند، باز مي بينند منظور حاصل   نشد. قوانين    را تغيير و تبديل مي دهند، بر مقررات و آيين نامه ها افزوده   مي شود و باز   مطلوب حاصل نمي گردد. زيرا قانون فقط حد و مرز معين مي کند، لذا بايد قوه و    نيرويي   در خود مردم باشد که اين حدود و مرزها را محترم بشمارد و آن همان    است که به آن   نام تقوا داده اند. مي گويند بايد قانون محترم باشد. اين    صحيح است ولي آيا   تا اصول تقوا محترم نباشد مي توان نام احترام قانون را برد.   

شهید مطهری : اسلام را نباید با ادیانى که همه محتوایشان چهارتا کلمه اندرز است مقایسه کرد. اسلام خود را در مقابل همه بدبختیهاى اجتماع مسئول مى‏ داند ... اسلام آمده است تا جامعه تشکیل بدهد، آمده دولت و حکومت تشکیل بدهد، رسالتش اصلاح جهان است؛ چنین دینى نمى‏ تواند بى‏ تفاوت باشد ،  محیط اجتماع بشری با مجموع حوادث بزرگ و کوچکی که در آن رخ می دهد ، چون دریایی پر از موج و جنبش و طوفان است . امواج این دریا به تدریج رو به وسعت می نهند و در برخورد با هم ، یکدیگر را مغلوب می کنند. زنده ترین امواج اجتماعی ، جنبشهای دینی است که از جوهر حیات و فطرت انسانها سرچشمه می گیرد و لذا ، از نیرویی عظیم و قدرت رشد و بالندگی برخوردار است . امواج بیداری اسلامی در منطقه خاورمیانه که با بانگ تکبیر همراه شده ، نمونه بارز این جنبشها در برهه کنونی است . آنچه مسلم است ، این بیداری در میان ملتها و کشورهای اسلامی یک شبه رخ نداده ، بلکه بسترهای آن از قبل آماده شده است و عالمان و متفکران زیادی تمام هم و غم خود را در جهت استقلال ملتها و احیاء تفکر دینی به کار برده اند . استاد شهید مرتضی مطهری از جمله متفکرانی است که جان خود را در مسیر احیای دین اهدا کرد. او تیزهوش ، مسئله یاب و اهل بحث و تدبیر بود ، و از همان ابتدا که به کار ارشاد و تبلیغ پرداخت ، دغدغه احیای دین و عزت انسانها را داشت .

" آرنولد توین بی " ( Arnold Toynbee ) مورخ انگلیسی می گوید : « ... آنچه یک تمدن را می میراند ، این است که حاکمان و رهبران در برابر سئوالات و مشکلات نوین ، همان پاسخهای کهن را تکرار کنند. »

مطهری همیشه به دنبال آن بود که نقبی جدید به روشنایی بزند . در فلسفه اسلامی می کوشید تا راههای تازه باز کند . در فقه ، اجتهاد و تدبر می کرد و در حقوق اسلامی به تطبیق و مقایسه می پرداخت . همواره خرافه زدایی می کرد و چهره دین را از زنگارها می پیراست . او معتقد بود که دین مانند آب حیات بخش انسانهاست ، آبی که هم ما آن را پاک و زلال نگه می داریم و هم او ما را پاک و زنده می دارد مطهری خوب دریافته بود که آرا ء و مکاتب نوین که مدعی معارضه با آئینهای دینی می باشند ، خود را چنان عرضه می کنند که گویی مذاهبی جدید هستند و می خواهند جایگزین مکاتب قدیم شوند . لذا در این مسیر ، او از دو چیز بسیار نگران بود و می رنجید و آن دو جمود و جهالت بود . می گفت : « دو بیماری خطرناک همواره آدمی را دراین زمینه تهدید می کند : بیماری جمود و بیماری جهالت . نتیجه بیماری اول توقف و سکون و بازماندن از پیشروی و توسعه است و نتیجه بیماری دوم ، سقوط و انحراف است . با فکر جامد ، جامعه از هر چه نو است ، متنفر است و جز با کهنه خو نمی گیرد ، (در مقابل) جاهل نیز هر پدیده نوظهوری را به نام مقتضای زمان و تجدد و ترقی موجه می شمارد .... جامد ، میان هسته و پوسته و وسیله و هدف فرقی نمی گذارد ، بر عکس ،جاهل چشم دوخته ببیند در دنیای غرب چه مد تازه و چه عادی نویی پیدا شده است که فوراً تقلید کند . » ( نظام حقوق زن در اسلام ، ص 16). استاد مطهری در کتاب " مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی " ، جوانه های نظام نیرومند و ناب اسلام را شکوفا می سازد و آن را دینی زنده و مستقل معرفی می کند که حرکت جامعه ها و انسانها را به سوی استقلال و آزادی سرعت می بخشد . به گواهی تاریخ ، آئین پاک اسلام به دلیل همین ویژگی ، قرن به قرن پیش رفته و بر عدد پیروانش افزوده شده است . قرآن چگونگی رشد و تقویت ایمان آورندگان و جنبش اسلامی را در آیه 29 سوره فتح چنین توصیف می کند : « ... مثل آنها در انجیل همانند زراعتی است که جوانه‏ های خود را خارج ساخته، سپس به تقویت آن پرداخته، تا محکم شده، و بر پای خود ایستاده است، و به قدری نمو و رشد کرده که زارعان را به شگفتی وامی دارد! این برای آن است که کافران را به خشم آورد، خداوند کسانی از آنها را که ایمان آورده‏ و عمل صالح انجام داده‏ اند ، وعده آمرزش و اجر عظیمی داده است.» برای حرکت و پویایی و بیداری یک جامعه ، مهمترین نکته ای که شهید مطهری بر آن تاکید دارد ، مساله احساس شخصیّت است. اگر ملّتی احساس شخصیّت نکند ، هیچگاه دست به قیام و انقلاب نخواهد زد . ایشان می گوید: « از این سرمایه بالاتر براى اجتماع وجود ندارد که در خود احساس شخصیت و منش کند، براى خود ایده آل داشته باشد و نسبت به اجتماع هاى دیگر حس استغنا و بى‏ نیازى کند . بالاترین سرمایه این است که یک اجتماع بداند براى خودش فلسفه مستقلى در زندگى دارد و به آن افتخار و مباهات کند . اساساً حفظ حماسه در اجتماع در این است . واى به حال آن اجتماعى که این حس را از دست بدهد . » (مجموعه‏ آثاراستاد شهید مطهرى ، ج‏17 ، ص : 53)

وی در جایی دیگر می فرماید:

« اگر الجزایریها بعد از صد و پنجاه سال مبارزه توانستند استعمار فرانسه را به زانو درآورند و به استقلال برسند، براى این بود که در آنها یک حماسه و یک احساس منش وجود داشت. اگر در آن طرف مشرق زمین، ملت دیگرى با قویترین و ثروتمندترین ملتهاى جهان مبارزه مى‏ کند، این احساس شخصیت و منش آن ملت است که مبارزه مى‏ کند و مى‏ گوید من یا باید زنده و روى پاى خود ایستاده باشم و کسى بر من حکومت نکند و یا باید نباشم.» عامل دیگر بیداری از نگاه شهید مطهری اعتقاد و بینشی است که مردم را به حرکت و نشاط و مبارزه در برابر استعمار و استکبار فرامی خواند و مشوق آنها برای برقرای عدالت و امنیت در جامعه است . اعتقادی که دین و سیاست را به هم پیوسته و مرتبط بداند ، ذلت ، وابستگی و زورگویی را زیبنده پیروان خود نمی داند. او می گوید: « کار اساسى این است که مردم ایمان پیدا کنند که مبارزه سیاسى یک وظیفه شرعى و مذهبى است. تنها در این صورت است که تا رسیدن به هدف از پاى نخواهند نشست .» ( مجموعه‏ آثار ، ج‏24 ، ص36 ) شهید مطهری که خود دغدغه اسلام ناب و اصیل را داشت ، اسلام را مهمترین عامل بیداری و جنبش علیه ستم می دانست و می گفت : « اسلام را نباید با ادیانى که همه محتوایشان چهارتا کلمه اندرز است مقایسه کرد. اسلام خود را در مقابل همه بدبختیهاى اجتماع مسئول مى‏ داند ... اسلام آمده است تا جامعه تشکیل بدهد، آمده دولت و حکومت تشکیل بدهد، رسالتش اصلاح جهان است؛ چنین دینى نمى‏ تواند بى‏ تفاوت باشد ، » ( مجموعه‏ آثار استاد شهید مطهرى، ج‏20، ص: 223 ) الگوگیری ازسایر انقلابها ، نکته ای مهم برای جوامع بحران زده است. از نگاه شهید مطهری این بعد اهمیّتش از دو بعد دیگر کمتر نیست ؛ چرا که ممکن است جامعه ای احساس شخصیّت کند و سیاست را جزو دین خود بداند ، ولی به دلیل فضای ناسالم و یا ترسها و دلهره ها موفق به بیداری و انقلاب نشود . اینجاست که وجود یک الگوی موفق ، مردم را به قیام و مبارزه برمی انگیزد. وقتی ببینند ملّتی راهی را با همه دشواری ها ادامه داده و در مقابل سختی ها جهاد نموده و موفّق بیرون آمده است ، این حرکت را دلگرم کننده می دانند و قدم در راه آن ملّت الگو می گذارند . استاد مطهری با نگاه تیزبین خود که گویا تحولات امروز جهان را پیش بینی می نماید ،می گوید : « من کم‏ کم باورم آمده که این انقلاب اسلامی به ایران محدود نمى‏ ماند ، میلیونها جمعیت مسلمان را در بر خواهد گرفت و چه افتخارى براى ایران خواهد بود که یک انقلابی اسلامى از ایران شروع شود و تمام کشورهاى اسلامى را زیر نفوذ خود بگیرد، که خواهد گرفت. » ( مجموعه‏ آثار استاد شهید مطهرى، ج‏24، ص: 132 )

 فهرست مقالات مرتبط بابیداری اسلامی

انقلاب اسلامی وبیداری اسلامی/مقاله

مطهری وبیداری اسلامی

موج اسلامی وشهید مطهری

نقش آرای شیهید مطهری دربیداری اسلامی

آسیب شناسی بیداری اسلامی از منظر شهید مطهری

بیداری اسلامی ازاصلی ترین پایه های تفکرات مطهری بود

مطهری والگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

زمینه های بیداری اسلامی از منظر شهید مطهری

فتنه شناسی از دیدگاه قرآن ونهج البلاغه

مطهری روح همیشه جاریست

شهید مطهری واندیشه سیاسی

محدودیتهای سکولاریسم

نقدمبانی سکولاریسم از منظر شهید مطهری1

نقدمبانی سکولاریسم از منظر شهید مطهری2

نقدمبانی سکولاریسم از منظر شهید مطهری3

نقدمبانی سکولاریسم از منظر شهید مطهری4

سکولاریسم از منظر شهید مطهری

مطهری وآسیب شناسی روشنفکر ی ها

جهان اسلام وشهید مطهری

نقش آرای شیهید مطهری درتهاجم ارای غربی

شهید مطهری نادره زمان در احیای روشنفکری اسلامی

شهید مطهری از دیدگاه امام خمینی

شهید آیت‌الله مطهری(ره) در آغاز شکل‌گیری انقلاب اسلامی اعلام کرده بود غرب مشغول تجهیز و اتحاد تمام قوای خود علیه بیداری اسلامی است، به همین جهت برای تضعیف شعارهای انقلابی قدم بر می‌دارد

مقدمه: مدّتی مردم منطقه خاورمیانه از خواب غفلت بیدار شده و قیامهای خود را شروع کرده اند. این قیامها کم کم به اروپا کشیده و ابعاد گسترده تری پیدا خواهد کرد. قطعا این بیداری در کشورهای اسلامی و غیر اسلامی یک شبه رخ نداده بلکه زمینه هایی داشته و دارد که با تحقق آنها این اتفاق عظیم روی داده است.

برآنیم در چند شماره، زمینه های بیداری اسلامی را از نگاه استاد متفکّر شهید مرتضی مطهری مطرح نموده و از اندیشه های ناب ایشان بهره گیریم. نکاتی که هنوز برای ما تازگی دارد و عمق بصیرت این اندیشمند اسلامی را می رساند.

با مطالعه آثار مختلف ایشان می توان زمینه های بیداری اسلامی را در سه بعد گرایشی، بینشی و الگوپذیری خلاصه کرد. با این توضیح که باید در این سه بعد اتفاقاتی رخ دهد تا نتیجه آن یعنی بیداری حاصل گردد.

۱- بعد انگیزشی

مهمترین نکته ای که شهید بزرگوار مطهری در این بعد بر آن تاکید دارند مساله احساس شخصیّت است. اگر ملّتی احساس شخصّیّت ننماید هیچگاه دست به قیام و انقلاب نخواهد زد. در اینجا مطالبی از ایشان را که بیانگر اهمّیت و آثار احساس شخصِت و در مقابل، بیانگر خطرات خودباختگی است، مرور می کنیم:

بالاترین سرمایه

مسأله احساس شخصيت مسأله بسيار مهمى است. از اين سرمايه بالاتر براى اجتماع وجود ندارد كه در خودش احساس شخصيت و منش كند، براى خودش ايده آل داشته باشد و نسبت به اجتماعهاى ديگر حس استغنا و بى‏نيازى داشته باشد، يك اجتماع اين‏طور فكر كند كه خودش و براى خودش فلسفه مستقلّى در زندگى دارد و به آن فلسفه مستقلّ زندگى خودش افتخار و مباهات كند، و اساساً حفظ حماسه در اجتماع يعنى همين كه اجتماع از خودش فلسفه‏اى در زندگى داشته باشد و به آن فلسفه ايمان و اعتقاد داشته باشد و او را برتر و بهتر و بالاتر بداند و به آن ببالد. واى به حال آن اجتماعى كه اين حس را از دست بدهد! اين يك مرض اجتماعى است.

مجموعه‏آثاراستادشهيدمطهرى ج‏17 ص : 53

 در جایی دیگر می فرماید:

حيات ملت به اين است كه آن ملت شخصيتى را در خودش احساس كند. اى بسا ملتهاى عالِم كه شخصيت ندارند، واى بسا ملتهاى جاهل كه شخصيت خودشان را حفظ كرده‏اند. اگر الجزايريها بعد از صد و پنجاه سال مبارزه توانستند استعمار فرانسه را به زانو درآورند و به استقلال برسند، براى اين بود كه در آنها يك حماسه و يك احساس منش وجود داشت. اگر در آن طرف مشرق زمين، ملت ديگرى دارد با قويترين و ثروتمندترين ملتهاى جهان مبارزه مى‏كند، چرا مبارزه مى‏كند؟ آيا عدد يا ثروتش با آنها مبارزه مى‏كند؟ ابداً؛ احساس شخصيت و منش آن ملت مبارزه مى‏كند، مى‏گويد: من تو را به آقايى قبول ندارم، من يا بايد زنده باشم روى پاى خودم باشم و كسى بر من حكومت نكند و يا بايد نباشم.

همان ص : 58

 «بعضى روحيه‏ها فاقد حماسه‏اند و بعضى داراى حماسه‏اند، و گفتيم كه حماسه، نوعى احساس شخصيت است در مقابل ديگران افرادى هستند در دنيا عارى و خالى از حماسه؛ در خود، همه احساس حقارت و تبعيّت و شكست خوردگى مى‏كنند، هيچ فكر و عقيده قابل دفاعى در روح آنها وجود ندارد، اگر دفاع كند فقط از مال و جان خود دفاع مى‏كند، اما چيز ديگر قابل تعلّق و قابل دفاعى ندارد از وطن و قوميت و نژاد و زبان و دين و آئين و حريت و كرامت ذاتى»

   مجموعه‏آثاراستادشهيدمطهرى ج‏17ص 636

 «گاهى يك جامعه در مقابل جامعه ديگر خودش را مى‏بازد، خودباخته مى‏شود، مستسبَع مى‏شود. گاهى يك جامعه جامعه ديگر را از روى زرنگى با عواملى كه دارد خودباخته مى‏كند. نيرنگ بزرگ استعمار با كشورهاى مستعمره و كشورهاى استعمارزده همين است، كوشش مى‏كند كه كشور استعمارزده اعتماد و ايمان به خودش و ايمان به حيثيت خودش را از دست بدهد؛ به فرهنگ خود، دين خود، مليت خود، كتابهاى خود، پيشوايان خود، به تاريخ گذشته خود و به هر چه كه دارد بى‏اعتقاد شود، بگويد همه آن هيچ و پوچ بوده، ما كه چيزى نيستيم، ما كه هيچ هستيم، هر چه هست آنها هستند. اين بزرگترين نيرنگ استعمار است؛ بى‏اعتقاد كردن، بى‏ايمان كردن يك ملت به شخصيت و هويت اجتماعى خودش. كارى مى‏كند  اين ملت، «بد» ى كه از ناحيه استعمار بيايد بر «خوب» ى كه از ناحيه خودش باشد ترجيح مى‏دهد.»

مجموعه‏آثاراستادشهيدمطهرى ج‏24 ص : 215

در همین راستا استاد مطهری بزرگترین هدیه یک ربر به ملت خود را همین احساس شخصیت و "ایمان به خود" معرفی می نماید:

       «بزرگترين هديه‏اى كه يك رهبر به ملتش مى‏تواند بدهد «ايمان به خود» است، يعنى آن ملت را به خودش مؤمن كند. يك رهبر ممكن است هديه‏اى كه به مردمش مى‏دهد هديه مادى باشد، ممكن است هديه سياسى باشد، استقلال سياسى به ملت خودش بدهد. ممكن است ايمان به رهبر باشد يعنى ملت معتقد شود كه رهبر ما رهبر خيلى بزرگى است. ولى اينها آنقدر مهم نيست كه هديه‏اى كه يك رهبر به ملتش مى‏دهد اين باشد كه اين ملت را به خودش مؤمن و معتقد كند كه بگويد من نبايد زير بار دشمن بروم، زير بار استبداد بروم، زير بار استعمار بروم، من از خودم تاريخ دارم، از خودم فرهنگ دارم، من هيچ احتياجى ندارم كه از غرب الگو بگيرم»

مجموعه‏آثار ج‏24 ص : 217

بعد انگیزشی، بعد بینشی و بعد الگوگیری. بعد انگیزشی را که انرا در احساس شخصیّت خلاصه نمودیم بیان نمودیم. در ادامه به دو بعد دیگر می پردازیم.

2- بُعد بینشی

مراد از این بعد آن است که مردم باید اعتقاد و بینشی داشته باشند که نه تنها آنها را از حرکت و نشاط و مبارزه در برابر استعمار و استکبار باز ندارد بلکه آنها را در این مسیر تشویق نماید.

مهمترین مسأله در این زمینه فهم صحیح رابطه دین و سیاست است. استاد مطهری می فرماید:

   « كار اساسى اين است كه مردم ايمان پيدا كنند كه مبارزه سياسى يك وظيفه شرعى و مذهبى است. تنها در اين صورت است كه تا رسيدن به هدف از پاى نخواهند نشست. مردم در غفلتند كه از نظر اسلام، سياست از دين و دين از سياست جدا نيست. پس همبستگى دين و سياست را بايد به مردم تفهيم كرد.»    مجموعه‏آثار ج‏24ص36

ناگزیریم در اینجا اشاره وار نکاتی عرض نماییم. برای درک صحیح رابطه دین و سیاست باید دید دین چیست و سیاست کدام است.

اگر مراد از دین دین جامع و کامل اسلام باشد و منظور از سیاست نیز اداره جامعه و برقراری عدالت و امنیت باشد، دیانت عین سیاست خواهد بود. ولی اگر دین را غیر از اسلام دانستیم یا سیاست را به معنی دروغ و نیرنگ و قدرت طلبی معنا نمودیم هیچ رابطه ای بین این دو نخواهد بود. شهید مطهری که خود دغدغه اسلام ناب و اصیل را دارد می فرماید:

«اسلام را نبايد با اديانى كه همه محتواشان چهارتا كلمه اندرز است مقايسه كرد. اسلام خودش را در مقابل همه بدبختيهاى اجتماع مسئول مى‏داند اما فلان‏اندرزگو خودش را مسئول نمى‏داند.»

مجموعه‏آثاراستادشهيدمطهرى، ج‏26، ص: 246

ایشان هم چنین در مقایسه ای بین اسلام و مسیحیّت می نویسند:« می‏گويند مسيحيت اين افتخار را دارد كه هيچ اسمى از جنگ در آن نيست. اما ما مى‏گوييم اسلام اين افتخار را دارد كه قانون جهاد دارد. مسيحيت كه جهاد ندارد چون هيچ چيز ندارد، جامعه و قانون و تشكيلات اجتماعى براساس مسيحيت ندارد تا قانون جهاد هم داشته باشد. اسلام آمده جامعه تشكيل بدهد، آمده كشور تشكيل بدهد، آمده دولت تشكيل بدهد، آمده حكومت تشكيل بدهد، رسالتش اصلاح جهان است؛ چنين دينى نمى‏تواند بى‏تفاوت باشد، نمى‏تواند قانون جهاد نداشته باشد، اسلام تمام شئون زندگى بشر را زير نظر دارد، قانون اجتماعى دارد، قانون اقتصادى دارد، قانون سياسى دارد، آمده براى تشكيل دولت، تشكيل حكومت‏.»   مجموعه‏آثاراستادشهيدمطهرى، ج‏20، ص: 223

اینجاست که انسان پی می برد که طرح جدایی دین از سیاست از طرف استعمار و تبلیغ آن توسط افراد مغرض  یا نادان در کشورهای اسلامی به چه هدفی انجام می پذیرد. چنین تفکر غلطی شور انقلابی را در مردم خفه می نماید و عملا کسانی که پایبند به دین هستند خود را نسبت به  حکومت و سیاست بیگانه می بینند.

این تفکر غلط که در برخی کشورها چون ترکیه و ایران در زمان رضاشاه عملی شد مخالفتهای زیادی را برانگیخت. شهید مطهری در همین زمینه می فرمایند:

« جدايى دين و سياست به مفهومى كه آتاتورك قهرمانِ آن بود- كه تركيه را به بدبختى كشانيد- و به شكلى كه در ايران عمل شد، به معنى بيرون كردن دين از صحنه سياست بود كه مساوى است با جدا كردن يكى از عزيزترين اعضاى پيكر اسلام از اسلام.» مجموعه‏آثاراستادشهيدمطهرى  ج‏24 ص : 39

3- بعد الگوگیری

این بعد اهمیّتش از دو بعد دیگر کمتر نیست؛ چرا که ممکن است جامعه ای احساس شخصیّت پیدا نموده و سیاست را جزو دین خود بنداند ولی به دلیل فضای مبهم آینده و یا ترسها و دلهره ها موفق به بیداری و انقلاب نشود. اینجاست که وجود یک الگوی موفق کار را تمام می نماید. وقتی ببینند ملّتی راهی را با همه سختی ها رفته و در مقابل سختی ها جهاد نموده و موفّق بیرون آمده، این حرکت را دلگرم کننده دانسته  وقدم در راه آن ملّت الگو می گذارد. استاد مطهری با نگا تیزبین خود که گویا تحولات امروز جهان را پیش بینی می نماید می گوید:

«  من كم‏كم باورم آمده كه اين انقلاب به ايران محدود نمى‏ماند، هفتصد ميليون جمعيت [مسلمانان‏] را در بر خواهد گرفت و چه افتخارى براى ايران خواهد بود كه يك انقلاب اسلامى از ايران شروع شود و تمام كشورهاى اسلامى را زير نفوذ خودش بگيرد، كه خواهد گرفت. عربستان سعودى از حالا چنان به خود لرزيده كه خدا مى‏داند! انور السادات شبها ديگر خوابش نمى‏برد. ملك حسين كه ديگر هيچ. رژيم افغانستان سخت به وحشت افتاده، دارد با رژيم ايران همكارى مى‏كند. كمونيسم و امپرياليسم مشتركا در وحشت افتاده‏اند. »